به گزارش «راهبرد معاصر»؛ به تازگی برنامهای جامع فاش شد که از دههها حمایت مالی و همکاریهای پژوهشی-نظامی دست کم ۳۰ دانشگاه آمریکایی با وزارت جنگ اسرائیل از سال ۲۰۱۹ تاکنون پرده برداشت.
گزارشهای اخیر از سرازیر شدن میلیونها دلار از بودجههای ارتش اسرائیل به دانشگاههای آمریکا پرده برداشتهاند
آیا حشرهای میبینید که در گوشه اتاق میخزد؟ این شاید روبات جاسوسی باشد؛ دستاوردی حاصل پژوهشهایی که در «دانشگاه کارنگی ملون» و با همکاری و به نفع ارتش اسرائیل انجام شده است تا روباتهایی شبیه به سوسک ساخته شود.
سوسکهای روباتیک، نقشهبرداری از «شبکههای تروریسم» و سامانههای هدایت سریع موشک، تنها سه نمونه از میان دست کم ۷۰ پروژه پژوهشی هستند که دانشگاههای آمریکایی برای وزارت جنگ اسرائیل اجرا کردهاند.
بیش از یک هزار صفحه از اسناد داخلی دانشگاهها و دو ارتش آمریکا و اسرائیل، از برنامهای جامع و چند دههای برای حمایت از همکاریهای پژوهشی نظامی با دستکم ۳۰ دانشگاه آمریکایی (از دانشگاه کرنل گرفته تا دانشگاه کالیفرنیا در سندیگو) دست کم از سال ۲۰۰۹ به بعد پرده برمیدارد.
این پروژهها با همکاری ارتش اسرائیل اجرا میشوند و در برخی موارد، شرایط زیستمحیطی در فلسطین بهطور صریح در روند کار گنجانده شده است. یکی از این پروژهها، پیلهای سوختی (Fuel cell) را برای شبکههای حسگر توزیعشده طراحی کرده است که اختصاصاً برای شرایط دما و خاک در مرزهای اسرائیل تنظیم شدهاند تا هرگونه تحرک احتمالی تروریستی را برای اهداف امنیت مرزی رصد کنند.
گزارشهای اخیر وبسایتهای «دراپسایت نیوز» (Drop Site News) و «ابتکار ضد جنگ» (The Antiwar Initiative) از سرازیر شدن میلیونها دلار از بودجههای ارتش اسرائیل به دانشگاههای آمریکا پرده برداشتهاند. همچنین اسناد عمومی بهدستآمده از ۱۳ دانشگاه آمریکایی نشان میدهند این مبالغ به وسیله «برنامه تأمین مالی نظامی خارجی آمریکا» (FMF) برای تأمین مالی همکاری با دانشمندان و مسئولان نظامی اسرائیلی هدایت شده است.
این پروژهها به وسیله کمکهزینههای دانشگاهی سنتی تأمین مالی نمیشوند؛ بلکه به عنوان «کالاها و خدمات دفاعی» خریداری و هزینه آنها با پول مالیاتدهندگان آمریکایی به وسیله برنامه تأمین مالی نظامی خارجی پرداخت میشود (یعنی همان سازوکاری که اسرائیل برای خرید جنگندههای 35 F- و سایر صادرات امنیتی-دفاعی آمریکا از آن استفاده میکند.
دست کم ۱۱ قرارداد، دانشمندان آمریکایی را به اسرائیل مأمور کرده است تا رو در رو با همتایان خود در دانشگاههای اسرائیلی و/یا وزارت جنگ این رژیم همکاری کنند؛ همراه با تخصیص مبالغی به اساتید آمریکایی برای حضور در جلسات و ارائه تحقیقات خود به وزارت جنگ اسرائیل.
گرچه موضوعات پژوهشی طیف گستردهای از منافع نظامی اسرائیل ازجمله دستههای پهپادی (ریزپرندهها)، هدایت موشکها، پیلهای سوختی و حسگرهای کوانتومی را پوشش میدهد، اما بررسی چند نمونه مشخص نشان میدهد دانشگاههای آمریکایی چگونه از ارتش اسرائیل پشتیبانی میکنند:
در کنار سوسکهای روباتیک، پروفسور سارا برگبرایتر با همکاری یکی از دانشمندان «مؤسسه امنیت زیستمحیطی» در دانشگاه مریلند، خزندههایی شبیه به کرم خاکی ساخت. همچنین پروفسور ایندیگریت چوپرا از دانشگاه مریلند و کنت برویر از دانشگاه براون با الهام از پرندگان شهدخوار و خفاشها، ریزپهپادهایی ساختند که قادرند در غارها و ساختمانهای تخریبشده به جستوجو بپردازند.
پروفسور هاد لیپسون از دانشگاه کلمبیا نیز روبات چهارپای منعطفی به نام «فلکسیپود» ساخت که از انعطافپذیری کافی برای حرکات آکروباتیک به سمت عقب و پیمایش در زمینهای ناهموار و گوناگون برخوردار است.
در کنار سوسکهای روباتیک، پروفسور سارا برگبرایتر با همکاری یکی از دانشمندان دانشگاه مریلند، خزندههایی شبیه به کرم خاکی ساخت
ارتش اسرائیل همچنین از سایر پهپادها برای جمعآوری مجموعه دادههای نظارتی گسترده استفاده کرد؛ دادههایی که نرمافزارهای هوش مصنوعی را برای ردیابی اهداف و تسریع «زنجیرههای کشتار» تغذیه میکنند. نوآوریهای اخیر اسرائیل در این حوزه، در پی سالها تحقیقاتی حاصل شده که وزارت جنگ اسرائیل در دانشگاههای آمریکا پیرامون این فناوریها از آنها حمایت کرده است.
دسامبر ۲۰۱۶ ارتش اسرائیل ابزار هوش مصنوعی جدیدی را با هدف «اطلاعرسانی درباره وقایع درون فیلم ها» آزمایش کرد؛ ساختاری که با درج توضیحات و حاشیهنویسیهای خودکار، به سربازان در رصد میدان نبرد کمک میکرد.
سال بعد، پروفسور کیت ساینکو کمکهزینهای به مبلغ ۱۲۰ هزار دلار از وزارت اطلاعات و توسعه برای پژوهشی پیرامون «تولید توصیفات زبانی طبیعی برای فیلم ها» با استفاده از هوش مصنوعی بهمنظور توصیف و دستهبندی خودکار افراد و اشیاء در فیلم ها دریافت کرد.
در شرایطی که این تیم تحقیقاتی مورد حمایت قرارداد دوم این وزارتخانه در زمینه «توضیحنویسی خودکار» یا استفاده از یادگیری ماشین برای توصیف اشیائی بود که پیش تر دیده نشده بودند، ساینکو برنامهای را با عنوان «یادگیری برای کشف همهچیز» در کنفرانسی در تلآویو و ذیل پروژه «کشف اشیاء جدید» ارائه کرد.
به گفته یک افسر اطلاعاتی سابق ارتش اسرائیل، «چشم انسان اهداف تولیدشده به وسیله هوش مصنوعی را پیش از هر حمله بررسی خواهد کرد، اما نیازی به صرف زمان طولانی برای آن نخواهد داشت». پروژهای در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی که مورد حمایت وزارت جنگ اسرائیل قرار دارد، میتواند این فرایند را سرعت ببخشد.
رابرت نایت، دانشمند علوم اعصاب الکترودهایی را در رابطهای مغز و رایانه (BCI) به منظور بهبود شناختی در وظایف با بهرهوری بالا که نیازمند شناسایی بصری هستند آزمایش کرد. نایت در پروپوزال ارائهشده به ابتکار وزارت جنگ اسرائیل (IMoD) (و نه در مقاله منتشرشده خود) به کاربردهایی نظیر «کشف فعالیتهای مشکوک» پرداخت.
پروفسور «وی. اس. سوبرامانیان» از دانشگاه مریلند از وزارت جنگ برای مطالعه «هدف قرار دادن شبکههای تروریستی» با هدف یافتن نقاط ضعف برای بیثبات کردن «شبکههای تروریستی» بودجه دریافت کرد. وی این الگوریتمها را برای شناسایی حامیان و هواداران حزبالله در شبکههای اجتماعی به کار گرفت.
قرارداد دیگری میان سوبرامانیان و وزارت جنگ اسرائیل پیرامون شبکههای اجتماعی گسترده شامل تجزیه و تحلیل دادههای موقعیت مکانی تلفنهای همراه بود که «۱.۰۴ میلیون روز کاری» را برای ردیابی رفتوآمد همگان در اسرائیل و اراضی اشغالی پوشش میداد. این پژوهش نشان میدهد الگوریتمهای طراحیشده مرتبط با رصد اهدافی هستند که تلاش میکنند از پهپادها فرار کنند.
پروژههای دیگری نیز با حمایت وزارت جنگ، مستقیماً به بررسی دستههای پهپادی پرداختهاند. پروژه «طراحی تعامل انسان و روبات برای اپراتور با چندین روبات» که به وسیله پروفسور «هالی یانکو»، مدیر مرکز روباتیک دانشگاه ماساچوست لاول تدوین شد، ذیل برنامه IMoD قرار داشت. همچنین پروفسور «امیلیو فرازولی» از مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) الگوریتمهای «بهینهسازی مسیر» را برای دستههای کوادکوپتر ابداع و تأکید کرد، نتیجه بهدستآمده «بهسادگی قابل اجراست و مستقیماً میتوان از آنها استفاده کرد».
قرارداد دیگری میان سوبرامانیان و وزارت جنگ اسرائیل پیرامون شبکههای اجتماعی گسترده شامل تجزیه و تحلیل دادههای موقعیت مکانی تلفنهای همراه بود
پروفسور «خواکیم مارتینز» از دانشگاه میشیگان، ناوگان پهپادی اختصاصیافته برای تحویل محمولهها را به سفارش وزارت جنگ اسرائیل بر اساس الزامات مأموریت (شامل وزنهای مختلف محمولهها و فواصل متغیر تحویل) بهینهسازی کرد. وی به این نتیجه دست یافت کوادکوپترها مناسبترین گزینه برای مأموریتهای دوربرد با هدف قرار دادن شمار محدودی از اهداف/مشتریان هستند. وی از مدیر ارشد فناوری بخش جنگ چنددامنهای شرکت تسلیحاتی اسرائیلی رافائل برای کمک در متدولوژی پژوهش قدردانی کرد. با وجود حمایت مالی وزارت جنگ اسرائیل از این پهپادها، در مقاله منتشرشده مارتینز تنها به کاربردهای غیرنظامی نظیر ارسال تجهیزات پزشکی پرداخته شده است.
این تنها نمونه از شکاف آشکار میان پیشنهاد ارائهشده به وزارت جنگ اسرائیل و مقاله نهایی منتشرشده نیست. سال ۲۰۱۵، پروفسور الکساندر یارین (از دانشگاه ایلینوی در شیکاگو) و ایال زوسمن (از مؤسسه تخنیون) طرحی برای حسگرهای شیمیایی به وزارت جنگ اسرائیل ارائه دادند و تصریح کردند «هدف پژوهشی کلی، درک اساسی برای نمونهبرداری از مواد منفجره مدفون و کشف آنهاست» و گفتند، «کشف مواد منفجره و بمبهای دستساز مدفون، چالش بزرگی در میدان نبرد به شمار میرود.»
اما مقاله پژوهشی که برای عموم منتشر شد و آزمایشهای آنها را تقریباً مطابق با کاربردهای داخلی شرح میداد، فقط کاربردهای غیرنظامی نظیر «معدنکاری» را عنوان کرد و هیچ تأکیدی بر مواد منفجره یا میدان نبرد نداشت. همچنین در این مقاله به منابع مالی پروژه، ازجمله وزارت جنگ، پرداخته نشده بود و هیچیک از این دو استاد نیز به درخواستها برای اظهار نظر پاسخ ندادند.
این تحقیقات به وسیله «هیئت خرید وزارت امنیت اسرائیل در ایالات متحده» خریداری میشود؛ دفتری که خریدهای نظامی اسرائیل را مدیریت و سالانه نزدیک به ۳.۳ میلیارد دلار از کمکهای سالانه آمریکا را صرف خرید کالاها و خدمات امنیتی-نظامی میکند.
همانطور که کریستین سورنسن، تحلیلگر شبکه رسانهای آیزنهاور توضیح داده است: مالیاتدهندگان آمریکایی پول را به دولت آمریکا پرداخت میکنند، سپس دولت آمریکا میلیاردها دلار را به اسرائیل میفرستد و اسرائیل از این پولها (بدون وجود سازوکار حسابرسی دقیق) برای خرید کالاها و خدمات از شرکتهای تسلیحاتی آمریکایی و تحقیقات از سوی مؤسسات دانشگاهی آمریکا استفاده میکند.
دانشگاههایی نظیر دانشگاه کالیفرنیا، ارواین برای دریافت این مبالغ از وزارت جنگ اسرائیل تصریح کردهاند، قراردادی برای فروش اقلام دفاعی به دولت خارجی یادشده منعقد میکنند و پرداختها طبق احکام قانون کنترل صادرات تسلیحات انجام خواهد شد.
این پروژهها در ردیف قراردادهای تجاری مستقیم یا فروش پیمانکار دفاعی به ارتش خارجی مورد حمایت دولت آمریکا دستهبندی میشوند. از آنجا که تنها قراردادهای تجاری مستقیم با ارزش بیش از ۱۰۰ میلیون دلار نیازمند اطلاعرسانی رسمی به کنگره یا نظارت دقیق پارلمانی هستند، این برنامه از سازوکار اطلاعرسانی عمومی یا نظارت پارلمانی معاف میماند. ما هنوز نمیدانیم آیا کشورهای دیگری نیز از قراردادهای تجاری مستقیم برای تأمین مالی علوم در آمریکا استفاده میکنند یا خیر. یکی از مسئولان دانشگاهی در ایمیلی به وزارت جنگ اسرائیل، این سازوکار مالی را خروج از رویههای معمول توصیف کرده است.
دانشگاههایی نظیر دانشگاه کالیفرنیا، ارواین بر دریافت مبالغ از وزارت جنگ اسرائیل تصریح کردهاند
برای بیش از ۳۵ سال، اسرائیل تنها یکی از ده طرفی بود که مجوز استفاده از پایگاههای داده امنیتی داشت و سالانه بیش از 1 میلیارد دلار از نهادهای خصوصی برای پروژههای پژوهشی مشابه این صادرات امنیتی دریافت میکرد؛ اما آوریل ۲۰۲۶ پنتاگون این امتیاز را به بیش از ۵۰ کشور گسترش داد.
یک استثنای بوروکراتیک با عنوان «استثنای تحقیقات بنیادی» به وزارت جنگ اجازه میدهد از نظارتها و کنترلهای صادراتی روی پژوهشهای مورد حمایت خود عبور کند، مشروط بر اینکه نتیجه در نهایت بهطور گسترده منتشر و به اشتراک گذاشته شود.
با وجود این، دانشگاه MIT و دانشگاه کالیفرنیا پس از آنکه فعالان دانشجویی قراردادهای آنها با برنامه IMoD را افشا کردند، دسترسی به پایگاههای داده مالی خود را مسدود کردند. ژوئیه ۲۰۲۵ نیز یکی از اساتید مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) در پی واکنشها و خشم عمومی، قرارداد پیشنهادی با ابتکار IMoD را لغو کرد.
سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا پیگیریها و پرسشها پیرامون این قراردادهای خرید را به «پیوست اطلاعاتی» (Fact Sheet) این وزارتخانه در زمینه همکاریهای امنیتی آمریکا و اسرائیل ارجاع داد؛ پیوستی که در آن تأکید شده ایالات متحده در مجموعه متنوعی از تبادلات با اسرائیل، ازجمله در حوزه تحقیقات و توسعه تسلیحات مشارکت دارد.